Uydurma karar künyesi riski: yapay zeka çıktısındaki atıf nasıl kontrol edilir
Lexara Hukuk Ekibi · Yayın: · Güncelleme:
Yapay zeka araçları hukuk araştırmasını hızlandırır; ama bir dilekçeye giren her karar künyesinin sorumluluğu, onu kullanan hukukçudadır. Sorun, hatalı bir künyenin çoğu zaman doğru görünmesidir: daire, esas numarası, karar numarası ve tarih olağan biçimde yazılmıştır.
Bu rehber, hangi aracı kullanırsanız kullanın, size sunulan bir atıfı mahkemeye götürmeden önce uygulayabileceğiniz somut bir kontrol listesi sunar.
Hatalı künye neden ortaya çıkar
Metin üreten dil modelleri, bir sonraki kelimeyi olasılığa göre tahmin ederek yazar. Karar künyesi ise son derece kalıplı bir biçimdir: mahkeme ve daire adı, esas ve karar numaraları, tarih. Model, gerçek bir kayda dayanmadan bu kalıbı doldurduğunda biçimsel olarak kusursuz ama hiç var olmamış bir künye ortaya çıkabilir.
Pratikte üç ayrı risk vardır ve üçü de aynı ciddiyettedir:
- Var olmayan künye: numara, daire ve tarih birbirini tutuyor gibi görünür ama resmî kaynaklarda böyle bir karar yoktur.
- Yanlış anlam yüklenmiş gerçek karar: karar vardır, ancak atfedilen hukuki önerme o kararın gerekçesinde yer almaz ya da karar tam tersini söyler.
- Bozulmuş künye: karar vardır ama daire, yıl veya karar numarası hatalı aktarılmıştır; bu hâliyle karşı taraf ve mahkeme için bulunamaz.
Altı adımlık kontrol listesi
Aşağıdaki adımlar bir yapay zeka çıktısına özgü değildir; bir meslektaşın notundan ya da eski bir dilekçeden aktarılan künye için de aynı şekilde işler.
- Künyenin tüm unsurlarını isteyin. Mahkeme ve daire, esas numarası, karar numarası ve karar tarihi birlikte olmadan künye doğrulanamaz. Yalnızca "Yargıtay'ın yerleşik içtihadı" gibi bir ifadeye dayanmayın.
- Künyeyi resmî ya da güvendiğiniz bir kaynakta arayın. Yargıtay Karar Arama ve UYAP Emsal Karar Arama kamuya açıktır; Danıştay kararları için Danıştay'ın karar arama sistemi kullanılabilir. Abone olduğunuz ticari bir veri tabanı da bu amaçla kullanılabilir.
- Unsurların birbirini tuttuğunu kontrol edin. Esas numaraları daire bazında verildiği için aynı esas numarası farklı dairelerde de bulunabilir. Bulduğunuz kaydın dairesi ve tarihi, size verilen künyeyle uyuşmalıdır.
- Kararın tam metnini okuyun. Özet, başlık veya anahtar kelime listesiyle yetinmeyin. Atfedilen cümle ya da hukuki önerme gerekçede gerçekten var mı, karar bozma mı onama mı, uyuşmazlık sizin dosyanızla aynı nitelikte mi, bakın.
- Kararın hâlâ geçerli bir yaklaşımı yansıttığını kontrol edin. Sonradan verilen genel kurul kararları, içtihadı birleştirme kararları ya da dayanılan kanun maddesinin değişmesi veya iptali, eski bir kararın bugünkü değerini azaltabilir.
- Kararı dilekçede nasıl kullandığınızı gözden geçirin. Künyeyi eksiksiz ve tutarlı yazın; kararın sizin argümanınızı hangi gerekçeyle desteklediğini kısaca belirtin. Bu, hem mahkemenin kararı bulmasını hem de sizin son kontrolünüzü kolaylaştırır.
Dikkat edilmesi gereken işaretler
Aşağıdaki durumlardan biriyle karşılaşırsanız o atıfı kontrol etmeden kullanmayın:
- Künye verilmiş ama karar tarihi ya da daire bilgisi eksik.
- "Yerleşik içtihat" denmiş ama tek bir karar gösterilmiş ya da hiç karar gösterilmemiş.
- Aynı alıntı cümlesi birden fazla farklı karara atfedilmiş.
- Alıntı, kararların alışılmış yazım dilinden belirgin biçimde farklı; akıcı bir özet gibi okunuyor.
- Araç, kararın metnine ya da kaydına ulaşmanızı sağlayan hiçbir bağlantı veya kaynak göstermiyor.
Son sözü her zaman hukukçu söyler
Hiçbir araç bu kontrolü tamamen ortadan kaldırmaz. Doğru araç, kontrolü kısaltır: size bulunabilir, eksiksiz ve tam metnine ulaşılabilir kayıtlar sunar. Bir atfı dilekçeye koymadan önce en az bir kez kaynağında görmek, zaman içinde en çok zaman kazandıran alışkanlıktır.
Lexara bu riski nasıl ele alıyor
Lexara'nın arama sonuçlarında karar künyesi veritabanındaki karar kaydından gelir. Derin araştırma raporlarındaki esas ve karar numaralı künyeler size gösterilmeden önce denetlenir: künye veritabanında gerçekten var mı ve atıf yapılan karar o iddiayla örtüşüyor mu. Denetimden geçmeyen künye rapordan çıkarılır. Dilekçe Üretici taslaklarında esas ve karar numarasıyla yazılmış künyeler ayrıca veritabanında aranır ve işaretlenir. Rozeti olmayan atıf denetlenmemiştir; dilekçeye koymadan önce künyesini ayrıca kontrol edin.
4 Eylül 2026 tarihli ölçümümüzde, son 30 günde yayımlanan raporlardaki Yargıtay ve Danıştay künyelerinin tamamı veritabanımızda bulundu. Bu ölçümün neyi kapsayıp neyi kapsamadığını ayrıca yayınladık. Yine de önerimiz aynıdır: dilekçeye girecek her kararı kaynağında bir kez görün.
Sık sorulanlar
Yapay zeka neden var olmayan bir karar künyesi yazabilir?
Metin üreten modeller olasılığa göre yazar ve künye kalıplı bir biçimdir. Model gerçek bir kayda dayanmadan bu kalıbı doldurduğunda biçimsel olarak doğru görünen ama var olmayan bir künye üretebilir.
Bir karar künyesini en hızlı nasıl doğrularım?
Daire, esas numarası, karar numarası ve tarihin tamamını alın; kararı Yargıtay Karar Arama, UYAP Emsal Karar Arama ya da kullandığınız bir veri tabanında arayın. Bulduğunuz kaydın dairesi ve tarihi künyeyle uyuşmalı, atfedilen önerme de kararın gerekçesinde yer almalıdır.
Künye doğruysa atıf da doğru mudur?
Her zaman değil. Gerçek bir karara, gerekçesinde bulunmayan bir önerme atfedilebilir. Bu yüzden künyenin varlığını doğrulamak yetmez; kararın tam metnini okuyarak atfın içeriğini de kontrol etmek gerekir.
Lexara'da künyeler nereden geliyor?
Arama sonuçlarında künye veritabanındaki karar kaydından gelir. Derin araştırma raporlarındaki esas ve karar numaralı künyeler size gösterilmeden önce veritabanında aranır ve bulunamayan künye rapordan çıkarılır. Dilekçe Üretici taslaklarında esas ve karar numarasıyla yazılmış künyeler ayrıca veritabanında aranır ve işaretlenir. Rozeti olmayan atıf denetlenmemiştir; dilekçeye koymadan önce künyesini ayrıca kontrol edin.
Lexara'nın hazır örneklerinde verilen her kararın künyesini ve alıntısını kendiniz kontrol edebilirsiniz. Mekanizmanın ayrıntıları ve ölçümün sınırları Nasıl çalışır sayfasındadır.