HMK'ya göre dava dilekçesinin unsurları: madde 119 ve pratikte dikkat edilecekler
Lexara Hukuk Ekibi · Yayın: · Güncelleme:
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 119. maddesi, dava dilekçesinde bulunması gereken unsurları on bent hâlinde sayar. Kanun, bu unsurların bir kısmındaki eksikliği bir haftalık kesin süre ve dava açılmamış sayılma yaptırımına bağlar (m.119/2); hangi eksikliğin hangi sonuca bağlandığını bilmek, dilekçeyi hazırlarken işinizi kolaylaştırır.
Bu rehberde her unsuru kanun metniyle birlikte, uygulamada nelere dikkat edileceğini ve dilekçeyle ilgili diğer kuralları (vakıaların somutlaştırılması, delillerin gösterilmesi, belgelerin eklenmesi, iddianın genişletilmesi yasağı) bir arada anlatıyoruz.
HMK m.119/1: dava dilekçesinde bulunması gerekenler
Kanuna göre dava dilekçesinde aşağıdaki hususlar bulunur (HMK m.119/1):
- (a) Mahkemenin adı.
- (b) Davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri.
- (c) Davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası.
- (ç) Varsa tarafların kanuni temsilcilerinin ve davacı vekilinin adı, soyadı ve adresleri.
- (d) Davanın konusu ve malvarlığı haklarına ilişkin davalarda, dava konusunun değeri.
- (e) Davacının iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri.
- (f) İddia edilen her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği.
- (g) Dayanılan hukuki sebepler.
- (ğ) Açık bir şekilde talep sonucu.
- (h) Davacının, varsa kanuni temsilcisinin veya vekilinin imzası.
Eksiklik hâlinde: bir haftalık kesin süre
HMK m.119/2'ye göre birinci fıkranın (a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri dışında kalan hususların eksik olması hâlinde hâkim, davacıya eksikliği tamamlaması için bir haftalık kesin süre verir. Bu süre içinde eksiklik tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır.
Mahkemenin adı, dava konusu ve değeri, vakıalar, deliller ve hukuki sebeplerdeki eksiklik ise bu fıkradaki kesin süre ve dava açılmamış sayılma yaptırımına bağlanmamıştır. Bu, söz konusu unsurların önemsiz olduğu anlamına gelmez: davanın çerçevesini dava konusu, vakıalar, deliller ve hukuki sebepler çizer ve iddianın sonradan genişletilmesi sınırlıdır (HMK m.141). Pratikte en güvenli yol, bunları ilk dilekçede eksiksiz yazmaktır.
Unsurlar pratikte nasıl yazılır
- Mahkemenin adı: görevli ve yetkili mahkemeyi belirleyin. Aynı yerde aynı türden birden fazla mahkeme varsa uygulamada dilekçe "Nöbetçi ... Mahkemesine" hitabıyla yazılır.
- Taraflar ve adresler: tebligatın yapılabileceği güncel adresi yazın; davalının adresi bilinmiyorsa bunu ve araştırılmasını talep ettiğinizi açıkça belirtin.
- Dava konusu ve değeri: malvarlığı haklarına ilişkin davalarda değeri rakamla yazın. Dava konusunu tek cümleyle, talep sonucuyla tutarlı biçimde özetleyin.
- Vakıalar: her vakıayı ayrı numara altında, tarih ve somut olayla yazın. Hukuki değerlendirme vakıa değildir; "davalı kusurludur" yerine kusuru oluşturan olayı yazın.
- Deliller: her vakıanın yanına o vakıayı ispatlayacak delili yazın. HMK m.194/2 hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğinin açıkça belirtilmesini ister; delilleri yalnızca dilekçenin sonunda toplu bir listede saymak bu eşleşmeyi göstermez.
- Hukuki sebepler: dayandığınız hukuki sebebi yazın; ilgili kanun maddelerini de belirtmek uygulamada yerleşiktir. Hâkim Türk hukukunu resen uygular (HMK m.33); yine de doğru ve güncel madde atfı dilekçenin inandırıcılığını artırır.
- Talep sonucu: mahkemenin hükme olduğu gibi geçirebileceği açıklıkta yazın; neyin, kimden, hangi tutarda ve hangi tarihten itibaren istendiği belli olsun.
- İmza: davacının ya da vekilinin imzası olmadan dilekçe eksiktir; elektronik ortamda verilen dilekçede de imza şartını karşılayın.
Vakıaların somutlaştırılması ve delillerin gösterilmesi
HMK m.194'e göre taraflar dayandıkları vakıaları ispata elverişli şekilde somutlaştırmalıdır (m.194/1). Tarafların dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur (m.194/2).
Bu iki kural, m.119'un (e) ve (f) bentleriyle birlikte okunmalıdır: vakıa numaralandırılır, somut olarak anlatılır ve her vakıanın karşısına delili yazılır.
Belgelerin eklenmesi
HMK m.121/1: "Dava dilekçesinde gösterilen ve davacının elinde bulunan belgelerin asıllarıyla birlikte harç ve vergiye tabi olmaksızın davalı sayısından bir fazla düzenlenmiş örneklerinin veya sadece örneklerinin dilekçeye eklenerek, mahkemeye verilmesi ve başka yerlerden getirtilecek belge ve dosyalar için de bunların bulunabilmesini sağlayıcı açıklamanın dilekçede yer alması zorunludur."
Pratikte "ilgili kurumdan celbi" yazmak yeterli değildir; belgenin hangi kurumda, hangi dosya ya da kayıt numarasıyla bulunduğunu yazın.
Dilekçeden sonra: iddianın genişletilmesi
HMK m.141/1'e göre taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia veya savunmalarını serbestçe genişletebilir ya da değiştirebilir; dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra iddia veya savunma genişletilemez ya da değiştirilemez. Islah ve karşı tarafın açık muvafakati hükümleri saklıdır (m.141/2).
Bu nedenle dava dilekçesi, dilekçeler aşaması sonunda kapanacak bir çerçevenin başlangıcıdır. Vakıaları ve delilleri ilk dilekçede eksiksiz kurmak, sonraki aşamada yaşanacak sınırlamaları azaltır.
Örnek iskelet
Unsurların dilekçedeki sırası için genel bir iskelet (taraf adları yerine roller kullanılmıştır):
- Hitap: ... Mahkemesine
- Davacı: ad, soyad, T.C. kimlik numarası, adres
- Vekili: ad, soyad, adres
- Davalı: ad, soyad veya unvan, adres
- Dava konusu ve değeri
- Açıklamalar: numaralı vakıalar, her birinin yanında delili
- Hukuki sebepler: dayanılan hukuki sebep ve ilgili kanun maddeleri
- Deliller: vakıalarla eşleştirilmiş delil listesi
- Talep sonucu
- Tarih ve imza; ekler listesi
Lexara ile
HMK'nın güncel metnine Lexara'nın mevzuat sayfalarından madde madde ulaşabilirsiniz; kaynak mevzuat.gov.tr'dir, bağlayıcı metin Resmî Gazete'dedir. Pro planda yer alan Dilekçe Üretici, anlattığınız olaydan emsalle desteklenen bir taslak hazırlar ve taslakta esas ve karar numarasıyla yazılmış künyeleri veritabanında denetler. Rozeti olmayan atıf denetlenmemiştir; dilekçeye koymadan önce künyesini ayrıca kontrol edin.
Çıktı bir taslaktır: olayın doğruluğunu, süreleri, usul şartlarını ve atıfları sorumluluğu kendisine ait bir avukatın gözden geçirmesi gerekir.
Hukuk Muhakemeleri KanunuDilekçe yazma programıDilekçede atıf kontrolü
Sık sorulanlar
HMK'ya göre dava dilekçesinde hangi unsurlar bulunmalıdır?
HMK m.119/1'e göre mahkemenin adı; davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri; davacının T.C. kimlik numarası; varsa kanuni temsilcilerin ve davacı vekilinin bilgileri; dava konusu ve malvarlığı haklarına ilişkin davalarda değeri; vakıaların sıra numarası altında açık özetleri; her vakıanın hangi delille ispat edileceği; hukuki sebepler; açık talep sonucu ve imza.
Dava dilekçesindeki eksiklik tamamlanabilir mi?
HMK m.119/2'ye göre (a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri dışında kalan hususlar eksikse hâkim bir haftalık kesin süre verir; bu sürede tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır. Mahkemenin adı, dava konusu ve değeri, vakıalar, deliller ve hukuki sebeplerdeki eksiklik bu yaptırıma bağlanmamıştır; yine de bu unsurları ilk dilekçede eksiksiz yazmak en güvenli yoldur.
Dava dilekçesinde kanun maddesi yazmak zorunlu mu?
HMK m.119/1-g 'dayanılan hukuki sebepler'in dilekçede bulunmasını ister; madde numarası yazılmasını ayrıca saymaz. Hâkim Türk hukukunu resen uygular (HMK m.33). Yine de doğru ve güncel madde atfı dilekçenin inandırıcılığını artırır.
Deliller dilekçede nasıl gösterilmeli?
HMK m.119/1-f ve m.194/2'ye göre her vakıanın hangi delille ispat edileceği açıkça belirtilmelidir. Delilleri yalnızca toplu bir liste hâlinde saymak yerine her vakıanın yanına ilgili delili yazın.
Dava açtıktan sonra iddiamı genişletebilir miyim?
HMK m.141/1'e göre cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia serbestçe genişletilebilir veya değiştirilebilir; dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra genişletme ve değiştirme yapılamaz. Islah ve karşı tarafın açık muvafakati saklıdır.
Dava dilekçesinin unsurları kanunda sayılıdır; fark, vakıaların ve delillerin ne kadar somut kurulduğunda ortaya çıkar. Lexara'nın hazır örneklerini inceleyerek emsal ve mevzuat araştırmasını dilekçeye nasıl bağlayacağınızı görebilirsiniz.